MILITARY MANAGEMENT QUARTERLY

MILITARY MANAGEMENT QUARTERLY

Sociological study of the formation, continuity and results of the conscription system in Iran (Qajar period until now)

Document Type : Research Paper

Authors
یاسر بهرامی چگنی 1
Salahedin Ghaderi 2
1 لرستان، خرم آباد، کوی جهادگران، خیابان صدرا
2 teacher
10.22034/iamu.2026.2051973.3146
Abstract
The beginning of military service was formed at the beginning of Iran's modernization process to realize the security, cohesion and consolidation of the country and the first Pahlavi government affected by the developments that took place in the West. With the passage of time, the fundamentals of this institution, such as being compulsory, inclusive, the length of service and the way soldiers are employed, do not change.Considering these and other cases, in this research we are trying to answer this general question that What were the reasons for the formation, continuation and results of the conscription system in Iran?To answer this question, we have used interviews with experts and review of documents and books in this field. Interviews were conducted with 21 experts and the findings were formulated in 9 general themes, which were confirmed by using documents and historical sources of the pattern obtained in the interviews.The findings showed that military service was necessary in the beginning due to the process of army formation, nation-building, etc. International and domestic conditions also contributed to its continuation. The result of this institution has been some obvious planned social functions and some unwanted consequences.
Keywords
army
security
war
social function
soldier
Subjects
  • ابراهامیان، یرواند. (1401). تاریخ ایران مدرن، مترجم محمد ابراهیم فتاحی، تهران: نشر نی.
  • اسکندری نژاد، علیرضا، و هاشمی، سیدضیاء. (1401)، چالش‌های سربازی در ایران؛ فراتحلیل کیفی پژوهش‌های موجود، دو فصلنامه مسائل اجتماعی ایران، 13(2)، صص 9-26.
  • ایمانی، علی، و قاسمی، علی اصغر. (1395). سیاست‌گذاری سربازی و فرایند ملت‌سازی در ایران، پژوهش‌های راهبردی سیاست، 5(18(پیاپی48))، صص 35-66. SID. https://sid.ir/paper/256165/fa
  • انیسی، جعفر؛ فتحی آشتیانی، علی؛ سلیمی، سیدحسین، واحمدی، خدابخش. (1384). ارزیابی و روایی مقیاس خودکشی بک (BSSI) در سربازان، طب نظامی، 7(1)، ص 33-37.
  • انیسی، جعفر؛ سلطانی نژاد، عبداله؛ امیری، ماندانا، و فتحی آشتیانی، علی. (1385). بررسی شیوع افکار خودکشی و عوامل مرتبط با آن در میان سربازان، مجله طب نظامی، 8(2 (مسلسل 28))، 113-118. SID. https://sid.ir/paper/62291/fa
  • بوالحسنی، خسرو؛ بیگ، علی اصغر، و یدالهی، رضا. (1398). تأثیر مهارت‌ورزی سربازان بر زندگی آنان بعد از رهایی از هدمت سربازی، فصلنامه علمی مطالعات بین رشته‌ای راهبردی، 9(37)، صص 250-278.
  • سریع‌القلم، محمود. (1392). فرهنگ سیاسی ایران، تهران: فروزان.
  • سعادتمندی، علیرضا؛ پورصادق، ناصر، و فرحی ، سیدمهدی. (1401). معرفی الگوی مطلوب خدمت وظیفه عمومی در جمهوری اسلامی ایران مبتنی بر کارکرد منابع انسانی، راهبرد دفاعی، 20(80)، ص 60-88.
  • سهامی، فرهاد، و کریمیان بلداجی، سمانه. (1395). سپاه بهداشت در ایران؛ مطالعه موردی سال‌های 1345 تا 1350هـ..ش.، فصلنامه ژرفا پژوه، 3(7 و 8)، صص107-133.
  • سینایی‌، وحید و حمید مسعودی. (1392)‌. جامعه‌پذیری و بازجامعه‌پذیری سیاسی در نظام‌وظیفه مطالعه‌ی نگرش دانشجویان دانشگاه فردوسی مشهد، فصلنامه مسائل اجتماعی ایران، 4(2)، صص79-‌104.
  • سینایی‌، وحید. (1390)‌. بررسی تاثیر استراتژی‌ها و فناوری‌های نوین در تحولات نظام‌وظیفه به ارتش حرفه‌ای، فصلنامه‌ی سیاست‌، 41(2)، صص211‌-‌197.
  • سینایی، وحید. (۱۳۹۴). بررسی نگرش دانشجویان به نظام‌وظیفه، مطالعۀ موردی: دانشجویان دانشگاه فردوسی مشهد، پژوهشنامۀ علوم سیاسی، 11(1)، صص ۱۱۸-۹۵.
  • سیدی، سیدمحمدرضا؛ سیدی، سیدحسین، و صلواتیان، سیاوش. (1395). آسیب‌شناسی خدمت نظام وظیفه از منظر سربازان دارای مدرک تحصیلات تکمیلی، پژوهش‌های راهبردی مسائل اجتماعی ایران(پژوهش‌های راهبردی امنیت و نظم اجتماعی)، 5(3(پیاپی 14))، صص 67-86. SID. https://sid.ir/paper/503085/fa
  • سیدی، سیدحسین، و سیدی، سیدمحمدرضا. (1395). فهم جوهره تجربه دوره سربازی در اعضای هیات علمی وظیفه: مطالعه‌ای پدیدارشناسانه، اندیشه مدیریت راهبردی(اندیشه مدیریت)، 10(1(پیاپی 19))، صص 85-116.

SID. https://sid.ir/paper/129884/fa                

  • شفایی مقدم، الهام، و نیازی، محسن. (1399). تبیین مدل روانی-اجتماعی رفتار خودکشی سربازان با تاکید بر افسردگی و انسجام گروهی، روانشناسی نظامی، 11(44)، صص17-29. SID. https://sid.ir/paper/401615/fa

·       حبیب‌پور گتابی، کرم. (1396). جزوۀ تکنیک‌های خاص تحقیق در علوم اجتماعی، تهران: دانشگاه خوارزمی.

  • صنعتی، سیدمهدی. (1400). بررسی میزان انطباق خدمت سربازی با شرع و قانون اساسی جمهوری‌اسلامی، قانون یار، 5 (15)، صص255-276. SID. https://sid.ir/paper/1023715/fa
  • ملک‌زاده، الهام. (1401). سربازگیری و خدمت نظام وظیفه اجباری در دورۀ رضاشاه، تهران: نشر شیرازه.
  • محتشم امیری، زهرا، . همکاران. (1384). تعیین الگوی مصرف سیگار در سربازان نیروی نظامی و انتظامی استان گیلان 1384، طب نظامی، سال7، شماره3، ص 193-198.
  • محمدپور‌، احمد‌. (1392)‌. روش تحقیق کیفی‌، ضد روش ‌1، تهران‌: انتشارات جامعه‌شناسان‌.
  • مستوفی، عبدالله. (1388). شرح زندگانی من، ج 3، تهران: زوار، چاپ ششم.
  • مقبلی، محمدجواد. (1393). پیشرفت اجتماعی: بررسی نقش تکاملی خدمت سربازی در زندگی جوانان، کنگره پیشگامان پیشرفت. SID. https://sid.ir/paper/865505/fa
  • محبوب، حسن؛ قدیری، حجت اله؛ شاطری، کریم، و تنهایی، علیرضا. (1399). نقش خدمت سربازی در تکوین و تجلی رفتارهای شهروندی(مورد مطالعه: دانشجویان دانشگاه تهران)، فصلنامه مدیریت نظامی، 20(77)، صص 161-188.
  • کرمانی و همکاران. (1400). ارزیابی اجتماعی سیاست خرید خدمت وظیفه عمومی، مرکز پژوهش‌های مجلس، کد 210، شماره مسلسل 18132.

·       کرونین، استفانی. (1400). رضاشاه و شکل‌گیری ایران نوین، دولت و جامعه در زمان رضاشاه، ترجمه مرتضی ثاقب‌فر، تهران: انتشارات جامی.

  • کوهساریان، حسین. (1399). آسیب‌شناسی خدمت وظیفه در ارتقاء انسجام اجتماعی جمهوری اسلامی ایران، فصلنامه علوم و فنون نظامی، 16(53)، صص79-95.
  • گلشاهی، بهنام، عرب‌عامری، رضا و لطفی، حسین. (1400). شناسایی عوامل مؤثر بر ارتقای روحیه خدمتی کارکنان وظیفه یگان‌های عملیاتی نزاجا. فصلنامه مدیریت نظامی، 21(84)، 1-32. doi: 10.22034/iamu.2022.540655.2658
  • رازنهان، حسن؛ یزدانی، سهراب، و سپاهی، عبدالودود. (1396). ریشه‌یابی مخالفت مردم بلوچستان با اجرای قانون سجل احوال در دوره پهلوی اول، تحقیقات تاریخ اجتماعی، 7(2)، صص 217-244. SID.https://sid.ir/paper/22206/fa
  • ریاضی، وحید. (1399). تحلیلی بر سرباز حرفه‌ای در آیندة سازمان نظامی ایران، فصلنامه علمی مطالعات دفاع مقدس، 6(4)، صص 139-159.
  • رحیمی‌پور، غلامرضا، (1400)، لینک خبر؛ o5c2https://www.egtesadonline.com/n/
  • (1400)، نظام وظیفه عمومی در ایران مسائل و پیشنهادها، تهران، ایران: مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی. SID. https://sid.ir/paper/796225/fa
  • فرهی بوزنجانی‌، برزو و همکاران. ‌(1388)‌. مطالعه‌ی مشکلات رفتاری کارکنان وظیفه‌ی یک یگان سازمان نظامی، فصلنامه پژوهش‌های مدیریت منابع‌انسانی‌، 1(3)، صص 126-101‌.
  • فیروزجائیان، علی اصغر، و جان‌محمدی‌لرگانی، وحید. (1397). خدمت نظام وظیفه: فرصتی اجتماعی، فصلنامه مطالعات راهبردی و سیاست‌گذاری عمومی، 8(29) ، صص 203-223.
  • فتحی آشتیانی، علی، و اسلامی، سیدحسین. (1380)، ارزیابی عوامل آسیب‌شناسی روانی علل خودکشی در سربازان:1989 تا 1998، مجله طب نظامی، 3(4)، صص 245-249.   . SID. https://sid.ir/paper/418110/fa
  • نجفی، وحید، و سادات‌بیگدلی، سیدمحمود. (1401). تبیین خدمت سربازی روحانیون در دوره پهلوی دوم، نشریه علمی تحقیقات اسنادی انقلاب اسلامی، 4(7)، صص317-336.
  • نیازی، محمد، و شالچی، وحید.(1392). شکل گیری نظام وظیفه در ایران و طرح ملت سازی در دوره پهلوی اول، جامعه شناسی تاریخی، 5(2)، صص 41-69.   SID. https://sid.ir/paper/243035/fa

·       Charles C. Moskos JR. (2013). From Institution to Occupation Trends in Military Organization, sage journals,  anking : Political Science, 106(157), pp 109-136.

·       Dahl, C,M,. & Boss, P. (2005). The Phenomenology for Family Therapy Research. In S. Moon & D.  Sprinkle (Eds). Research Methodism Family Therapy. New York: Guilford Press.

·       Garano, Santiago. (2010). the opposition front against Compulsory Military Service: the conscription Debate and Human-Rights Activism in Post-Dictatorship Argantina, Genocide Studies and Prevention: An International Journal, 8(14), pp 142-159.

·       Hall Arcala , Rosalie. (2012). Modern soldiery interrogated: cataloguing the local military's tasks and their perception of local civilian actors, Philippine Political Science Journal, 16(12), pp 1-21.

·        Vuga, Janja, Juvan, Jelena. (2013). Work–family conflict between two greedy institutions – the family and the military, sage journals, 8(4), 112-138.