فصلنامه مدیریت نظامی

فصلنامه مدیریت نظامی

شناسایی موثرترین کار ویژه‌ پدافند غیرعامل در مقابله با تهدیدات امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار جامعه‌شناسی سیاسی دانشکده فارابی، نویسنده مسئول (Bigdeloo@alumni.ut.ac.ir)
2 استادیار سیاست‌گذاری عمومی دانشکده فارابی (Ab53.bagheri@yahoo.com)
چکیده
امنیت ملی مهم‌ترین عنصر پایداری یا تداوم حاکمیت و معرف پیشرفت چشم­گیـر در رابطـه میان جامعه و سرزمین است. تهدید امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران با مفهوم تضعیف ارزش‌های حیاتی کشور جزء برنامه‌های همیشگی غرب با ابزارهای گوناگون تهدید بوده تا با کاهش انسجام ملی در بین مردم زمینه تضعیف یا سرنگونی دولت اسلامی را به‌عنوان مرجع امنیت ملی فراهم آورد. در مقابله با این تهدیدات، بدیهی است بهره‌گیری از کار ویژه‌های پدافند غیرعامل یکی از راهکارهای کم‌هزینه و پرفایده خواهد بود ولی سؤال اساسی این است که با توجه به اصل هزینه- فایده، محدودیت منابع مادی- معنوی و تبعات گسترده ناشی از راهکارهای گزینش‌شده، کدام کار ویژه‌ها اثربخشی بیشتری دارد و بالطبع باید سیاست‌گذاران در اولویت اقدام قرار دهند؟ این پژوهش ازنظر هدف کاربردی و ازنظر گردآوری داده‌ها توصیفی (همبستگی) است. در این پژوهش به بررسی میزان تأثیر کار ویژه‌های پنج‌گانه پدافند غیرعامل در مقابله با تهدیدات امنیت ملی ج.ا.ایران پرداخته و با استفاده از پرسشنامه محقق ساخته و به‌صورت تصادفی از نظرات 98 نفر از کارشناسان امنیتی کشور بهره گرفته است. نتایج تحلیل داده‌های به‌دست‌آمده با استفاده از رویکرد معادلات ساختاری و نرم‌افزار اسمارت PLS ضمن اینکه تأثیر همه کار ویژه‌های پدافند غیرعامل (افزایش بازدارندگی، کاهش آسیب‌پذیری، ارتقای پایداری ملی، تداوم فعالیت‌های ضروری و تسهیل مدیریت بحران) بر تهدیدات امنیت ملی را تائید می­کند، نشان می­دهد «کاهش آسیب‌پذیری» بیشترین و «تسهیل مدیریت بحران» کمترین تأثیر را در مقابله با تهدیدات امنیت ملی ج.ا.ایران دارند؛ ازاین‌رو تمرکز منابع مادی- معنوی سیاست‌گذاران باید بر اساس میزان اثرگذاری هر یک از کار ویژه‌ها صورت پذیرد.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

  • احمدی‌مقدم، اسماعیل و حسین حسینی و حمید فروزان و پرویز طهماسبی. (1402). «ارائه الگوی راهبردی پدافند غیرعامل مردم‌محور در مقابله با جنگ نرم دشمن»، مطالعات دفاعی استراتژیک، سال 21، شماره 93، صص 147-168.
  • اطاعت، جواد و حمیدرضا نصرتی. (1390). «نفت، ژئواکونومیک و امنیت ملی ایران»، فضای جغرافیایی، سال یازدهم، شماره 36، صص 65-102.
  • اکبری، عباس. (1385). پدافند غیرعامل: آشنایی با اقدامات کشورها، تهران: معاونت پدافند غیرعامل قرارگاه پدافند هوایی خاتم‌الانبیا (ص).
  • آدمی، علی و مهدی خضریان و هادی عباس‌زاده و مهدی یزدان‌پناه. (1390). «الزامات گذار به امنیت ملی پایدار»، دانش سیاسی، سال هفتم، شمارة دوم، پیاپی 1، صص 5- 27.
  • آقابابایی، محمود و مجید حبیبی دهکردی (بهار 1397)، «ارزیابی پدافند غیرعامل با رویکرد امنیت ملی»، دانش انتظامی چهارمحال و بختیاری، سال ششم، شماره بیست و یکم، صص 15-32.
  • باهوش فاردقی، محمود. (تابستان 1396). «بررسی مفهوم یا استعاره امنیت ملی در نظریه سازه‌انگاری»، نشریه سیاست (دانشگاه تربیت مدرس)، شماره 1، صص 101-112.
  • برزگر، ابراهیم و محسن لعل علیزاده. (1390). «جنگ نرم، بازی‌های رایآن‌های اسلام‌ستیز و پدافند غیرعامل»، مطالعات قدرت نرم، سال اول، شماره اول، صص 93-117.
  • بوزان، باری. (1378). مردم، دولت‌ها و هراس، ترجمه: پژوهشکده مطالعات راهبردی، تهران: پژوهشکده مطالعات راهبردی.
  • پورنقدی، بهزاد و مسعود اصلانی. (1395). «بررسی معیارها و شاخص‌های امنیت‌ساز پدافند غیرعامل در زمان جنگ و بحران»، پدافند غیرعامل و امنیت، سال پنجم، شماره 14، صص 99-122.
  • تهامی، سیدمجتبی. (1376). امنیت ملی؛ دکترین و سیاست‌های دفاعی و امنیتی، تهران: دانشگاه عالی دفاع ملی.
  • جبلی، مهدی و مهدی بیگدلو. (1388). مبانی براندازی و ضدبراندازی، تهران: دانشکده فارابی
  • جلالی‌فراهانی، غلامرضا (1390)، مبانی نظری پدافند غیرعامل با رویکرد تهدیدات جدید، تهران: پژوهشکده مستقل پدافند غیرعامل دانشگاه جامع امام حسین (ع)
  • حسینی، سیدبهشید و محدثه قدیری. (1395). «رهیافت نوین ارتقاء سطح امنیت شهر تهران با رویکرد پدافند غیرعامل»، تحقیقات جغرافیایی، سال سی و یکم، شماره چهارم، شماره پیایی 123، صص 45-59.
  • خسرونیا، مهدی و زاهدی، محمدرضا. (1402). شناسایی و رتبه‌بندی ریسک‌های پروژه بازسازی تجهیزات نظامی با استفاده از روش تصمیم‌گیری مولتی مورا (مطالعه موردی جنگ‌افزار شنی‌دار)، فصلنامه مدیریت نظامی، 23(4)، 1-36.
  • خلیلی‌پور رکن‌آبادی، علی و یاسر نورعلی‌وند. (1391). «تهدیدات سایبری و تأثیر آن بر امنیت ملی»، مطالعات راهبردی، سال پانزدهم، شماره دوم، شماره مسلسل 56، صص 167-196.
  • خورشیدی، عباس و علی قنبری و قادر زارع مهدوی. (1392). «تأثیر اقدامات پدافند غیرعامل بر امنیت اجتماعی تهران بزرگ (با تأکید بر ماموریت معاونت اجتماعی ناجا)»، انتظام اجتماعی، شماره 7، صص 43-67.
  • ذوالفقاری، علی. (1390). «توسعه فرهنگ پدافند غیرعامل در امنیت کشور»، علوم و فنون نظامی، سال هشتم، شماره 20، صص 7-31.
  • رستمی، محمود. (1378). فرهنگ واژه‌های نظامی، تهران: ستاد مشترک ارتش جمهوری اسلامی ایران.
  • رمضانی، مهدی. (1387). «استتار در نبردهای زمینی آینده»، همایش سراسری هسته رزم زمینی، تهران: پژوهشکده علوم و فناوری مهام.
  • زارعی، بهادر و کیومرث یزدان‌پناه و علی زینی‌وند. (1392). «بررسی گفتمآن‌های امنیّت ملّی جمهوری اسلامی ایران»، پژوهش‌های جغرافیای انسانی، دوره 45، شماره 1، صص 45-64.
  • سامانی‎پور، فرزانه و کیا بزرگمهر و مهرداد رمضانیپور و آمنه حقزاد. (1402). «تدوین مؤلفه‌های کلیدی پدافند غیرعامل متناسب با تهدیدهای دوفضایی کلانشهر تهران»، اقتصاد و برنامه‌ریزی شهری، شماره 13، صص 78-90.
  • سجادپور، سید محمدکاظم و اجتهادی، سعیده. (1389). «نگرش امنیتی غرب و تهدیدات بین المللی پس از جنگ سرد؛ مطالعة موردی برنامه هسته ای جمهوری اسلامی ایران»، دانش سیاسی، سال ششم، شمارة اول، صص 25-59.
  • طاهایی، سیدجواد. (1392). «نقد نظریه امنیت ملی»، روابط خارجی، سال پنجم، شماره اول، صص 235-261.
  • طباطبایی، سید ابوالقاسم. (1381). «مرور اجمالی دفاع غیرعامل»، مهندسی سنگر، شماره ۷
  • عبداالله‌خانی، علی. (1383). نظریه‌های امنیت، تهران: موسسه ابرار معاصر.
  • عبدالله‌خانی، علی. (1386). جنگ نرم 3؛ نبرد در عصر اطلاعات، تهران: موسسه ابرار معاصر.
  • عبداله‌زاده‌فرد، علیرضا. (1399). «جستاری بر نقش و جایگاه امنیت شهری در پدافند غیرعامل (مورد: شهر شیراز)»، پژوهش و برنامه‌ریزی شهری، سال 11، شماره 40، صص 189-200.
  • عزیزی، محمد. بوداقی، علی. حسن پور، محمد و حسینی، سیدصمد (1400). تأثیر سرمایه اجتماعی سازمانی بر ظرفیت انطباق­پذیری سازمانی. فصلنامه مدیریت نظامی، سال چهارم، شماره 86 (14)ص174-145.
  • فلاح‌تبار، نصرالله و حسن حسینی امینی. (1396). «پدافند غیرعامل رمز ایجاد امنیت در گستره شهرها و روستاهای کشور (با تأکید بر معماری شهری و روستایی)»، جغرافیا، سال پانزدهم، شماره 54، صص 305- 316.
  • کراهمان، الکه. (1387). تهدیدات و بازیگران جدید در امنیت بین‌الملل، ترجمه: گروهی از مترجمان، تهران: پژوهشکده مطالعات راهبردی.
  • کریم‌زاده، منصور و فردوس منتظرالظهور و حجت‌االله مرادی پردنجانی. (1395). «بررسی رابطه بین پدافند غیرعامل و مدیریت بحران»، دانش انتظامی چهارمحال و بختیاری، سال چهارم، شماره سیزده، صص 41-62.
  • کولیوند، خلیل و ستاری‌خواه، علی. (1402). ترسیم سنـاریوهای محتمل فـراروی جنگ روسیـه و اوکـراین در افـق 1407، فصلنامه مدیریت نظامی، 23(1)‌، 25-
  • کولیوند، حسن؛ لطفی جلال آبادی، مصطفی؛ آتشی، سید حسن و زراعتی، محسن (1392). ارائه الگویی تحلیلی برای تحقق آموزش­های پژوهش محور در دانشگاه­های افسری آجا (موردمطالعه؛ دانشگاه هوایی شهید ستاری). فصلنامه مدیریت نظامی، 51 (13)، 73-106.
  • لطفی، حیدر، محمدحسن نامی، جعفر حسن‌پور، حمید بحیرایی. (1390). «امنیت زیست‌محیطی و سیاستگذاری امنیت ملی»، نگرش‌های نو در جغرافیای انسانی، سال سوم، شماره چهارم، صص 121-144.
  • مشیرزاده، حمیرا (1385)، «نظریه نظام جهانی؛ توانمندی‌ها و محدودیت‌های دیدگاه رادیکال»، مجله دانشکده حقوق و علوم سیاسی، شماره 71، صص 253-276.
  • ملکی، کیومرث و اسماعیل علی اکبری و اقبال پاهکیده و بهناز پورخداداد. (1395). «مراکز تهدیدپذیر استان کرمانشاه و ملاحظات پدافند غیرعامل با رویکردی بر نظریه پنج حلقه واردن»، پژوهشنامه جغرافیای انتظامی، سال 4، شماره 13، صص 168- 147.
  • موحدی‌نیا، جعفر. (1385). مفاهیم نظری و عملی دفاع غیرعامل، تهران: معاونت آموزش و نیروی انسانی ستاد مشترک سپاه، مرکز برنامه‌ریزی و تالیف کتاب‌های درسی.
  • مهری، عباس. (1389). «نقش عوامل و مؤلفه‌‌های پدافند غیرعامل در امنیت کشور»، سیاست دفاعی، سال 18، شماره 70، صص 119-163.
  • نباتی، عزت‌الله. (1386). پدافند غیرعامل، تهران: مرکز آموزشی و پژوهشی شهید صیاد شیرازی
  • نوروزی، محمدتقی. (1385). فرهنگ دفاعی- امنیتی، تهران: سنا.
  • نیازی‌تبار، حسن. (1387). پدافند غیرعامل و تسلیحات کشتار جمعی، تهران: دانشگاه عالی دفاع ملی.
  • نیکوگفتارصفا، حمیدرضا و علی ردادی. (1394). «تحلیل راهبردی تحریم‌های تحمیلی بر جمهوری اسلامی ایران»، فصلنامه مطالعات راهبردی بسیج، سال 18، شماره 66، صص 96- 75.
  • ویور، اولی؛ دوویلد، پاپ. (1386). چارچوبی تازه برای تحلیل امنیت، ترجمه علیرضا طیب؛ تهران: پژوهشکده مطالعات راهبردی.

 

  • Calvo-Mora, A., Leal, A. and Roldán, J.L., (2005). Relationships between the EFQM model criteria: A study in Spanish universities. Total Quality Management & Business Excellence, 16(6), 741-770. DOI: 10.1080/14783360500077708.
  • Hulland, John. Scott A. Thompson and Keith Marion Smith (2015), ‘Expiring Uncharted Waters; Use of Psychological Ownership Theory in Marketing,’ Journal of marketing Theory and Practice, 23(2), 140- 147.
  • Ong, M.H.A. and Puteh, F., (2017). Quantitative data analysis: Choosing between SPSS, PLS and AMOS in social science research. International Interdisciplinary Journal of Scientific Research, 3(1): 14-25.
  • Sheehan, Michael. (2005) International Security: An Analytical Survey. Boulder: Lynne Reiner Publishers Co.
  • Warden, J. A. (1995). Enemy as a System, Airpower Journal, spring (9): 40-55.