فصلنامه مدیریت نظامی

فصلنامه مدیریت نظامی

شناسایی پیشران‌های نظامی و عوامل مؤثر بر دیپلماسی دفاعی جمهوری اسلامی ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 گروه جغرافیا، دانشگاه فرماندهی و ستاد آجا، تهران، ایران، mpazhooh92@gmail.com
2 دانشجوی دکتری، رشته مدیریت دفاعی، دانشگاه فرماندهی و ستاد آجا، h.kohsarian@casu.ac.ir
3 دانشجوی کارشناسی ارشد، رشته ژئوپلیتیک، دانشگاه فرماندهی و ستاد آجا، shadalizadealiakbar@gmail.com
4 هیئت علمی دانشگاه فرماندهی ستاد آجا، mohammadtayer1354@gmail.com
10.22034/iamu.2025.2066848.3206
چکیده
در دنیای پرچالش امروز، درک عمیق از عوامل مؤثر بر دیپلماسی دفاعی کشورها، به‌ویژه کشوری با جایگاه راهبردی مانند ایران در خاورمیانه، بسیار حیاتی است. پژوهش حاضر باهدف تبیین و شناسایی پیشران‌های نظامی و عوامل مؤثر بر دیپلماسی دفاعی جمهوری اسلامی ایران انجام‌شده است. این تحقیق، با ماهیت کاربردی و رویکرد توصیفی-اکتشافی و ترکیبی، جامعه آماری هدفمند و نمونه‌گیری تمام‌شماری را به کار گرفته است. ابتدا، با بررسی ادبیات و نظر کارشناسان حوزه دفاع و سیاست خارجی، 68 پیشران بالقوه مؤثر بر دیپلماسی دفاعی شناسایی شد. در مرحله بعد، بر اساس توافق خبرگان و اهمیت راهبردی، این تعداد به 24 پیشران کلیدی کاهش یافت. سپس، با استفاده از ماتریس اثرات متقابل، تأثیرگذاری و تأثیرپذیری این 24 پیشران توسط خبرگان به‌دقت ارزیابی شد. نتایج نشان می‌دهد که دیپلماسی دفاعی ایران تحت تأثیر عوامل پیچیده‌ای است. در این میان، توان هسته‌ای، صادرات تسلیحات نظامی، رقابت ژئوپلیتیکی و رزمایش مشترک با دیگر کشورها به‌عنوان مهم‌ترین عوامل مؤثر شناسایی شدند. این یافته‌ها حاکی از آن است که دیپلماسی دفاعی جمهوری اسلامی ایران، علاوه بر ملاحظات نظامی، به‌شدت تحت تأثیر تحولات سیاسی و اقتصاد بین‌المللی نیز قرار دارد. این عوامل به‌طور متقابل بر یکدیگر اثر گذاشته و پیچیدگی دیپلماسی دفاعی را افزایش می‌دهند.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

·     احدی، محمد (1402). دیپلماسی دفاعی جمهوری اسلامی ایران-اصول و اهداف، فصلنامه مطالعات دفاعی استراتژیک، 21 (92)، 27-48.
·     اسمان کناری، حدیث (1399) دیپلماسی نظامی نوین دولت‌ها در پیگیری و اهداف سیاست خارجی، فصلنامه دولت پژوهی،6(23)،219-256
·     اشرافی، داریوش (1392). تفسیر جدید از صلح و امنیت بین‌الملل و تأثیر آن بر مفهوم حاکمیت ملی، فصلنامه پژوهش حقوق عمومی، 15 (42)،83-109.
·     بارگاهی، احمد؛ محقق‌نیا، حامد و مرادی، جهانبخش. (1403). دلایل ساختاری و ژئوپلیتیک حضور مستشاری ایران در بحران سوریه به‌منظور مبارزه با تروریسم. پژوهشنامه ایرانی روابط بین‌الملل، 2(2)، 96-109.
·     تاج‌آبادی، حسین و مرادیان، بهزاد (1393). دیپلماسی دفاعی-امنیتی جمهوری اسلامی ایران در برابر دیپلماسی اجبار ایالات‌متحده آمریکا، دو فصلنامه قدرت نرم، 4(11)، 49-76.
·     جعفری، سید اصغر. (۱۳۹۸). نقش دیپلماسی دفاعی در امنیت پایدار مبتنی بر دیدگاه امام خامنه‌ای (مدظله‌العالی). فصلنامه مطالعات دفاعی استراتژیک، ۱۷ (۷۸), ۶۳-۶۸.
·     حاجی‌زاده، سیروس (1399). الگوی دیپلماسی دفاعی جمهوری اسلامی ایران در راستای امنیت زایی و عمق‌بخشی انقلاب اسلامی، نشریه علمی آفاق امنیت، س 13(48)، 210-254.
·     حاجی عبدالباقی معمار، علیرضا و روحی، مجید. (1403). بررسی نقش بازیگران غیردولتی همسو با ایران بر محیط امنیتی منطقه غرب آسیا در دوره بعد از 2011، فصلنامه محیط‌شناسی راهبردی جمهوری اسلامی ایران، 8(26)، 50-82.
·     دادگستر، هادی ذکاء و محمدی، محمدشاه (1401). بررسی سیاست خارجی ایالات‌متحده آمریکا بر امنیت منطقه‌ای بر غرب آسیا (2001- 2022)، دانش تفسیر سیاسی، 14(12)، 54-85.
·     دانش آشنایی، محمدباقر و رسمی، علی (1395). تحلیلی بر دکترین نظامی-دفاعی مقام معظم فرماندهی کل قوا در محیط ملی و بین‌المللی، فصلنامه علوم و فنون نظامی، 12(36)، 6-27.
·     ذوالفقاری، مهدی و خسروی، ایمان (1395). تحرک بخشی به دیپلماسی دفاعی در پرتو فرصت‌ها و تهدیدات برنامه‌ اقدام سازمان ملل و تأثر آن بر امنیت نظامی و دفاعی جمهوری اسلامی ایران، فصلنامه پژوهش‌های روابط بین‌الملل، 1(22)، 101-127.
·     رضایی، احمد. (1400). چگونگی تأثیرگذاری دیپلماسی دفاعی بر قدرت ملی جمهوری اسلامی ایران. پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشکده روابط بین‌الملل،
·     شاد علی زاده، علی‌اکبر؛ مصدق، مسعود و کوهساریان، حسین (1403). تهدیدها و فرصت‌های پیش روی جمهوری اسلامی ایران بانظم نوظهور منطقه‌ای در غرب آسیا، فصلنامه راهبرد سیاسی، 8(3)، 323-349.
·     طایفه، ‌شهاب. (1398). تبیین دیدگاه‌های شورای امنیت سازمان ملل متحد در خصوص نظم نوین جهانی. فقه و حقوق معاصر، 11(6)، 5-24.
·     عباسی، کریم؛ قائم پناه، صمد؛ شمسینی غیاثوند، حسن؛ اطهری، اسدالله. (1401). تأثیر قدرت نرم جمهوری اسلامی ایران در گروه‌های محور مقاومت در منطقه خاورمیانه؛ مطالعه موردی حشدالشعبی. فصلنامه تخصصی علوم سیاسی، 18(58). 114-137.
·     عباسی، مجید و محمودزاده، فاطمه. (1401). تحلیلی بر حمایت ایدئولوژیک ایران از محور مقاومت اسلامی در غرب آسیا. فصلنامه علمی مطالعات دفاع مقدس، 8(2)، 115134.
·     عسگری، محمود، مینایی، حسین (1398). دیپلماسی دفاعی جمهوری اسلامی ایران. تهران: مرکز آموزشی و پژوهشی شهید سپهبد صیاد شیرازی، تهران.
·     علیدوستی شهرکی، قاسم و رحمتی پور، لیلا (1397). رابطه دیپلماسی دفاعی و سیاست خارجی رهیافت نظری و سازوکار سیاست خارجی، مجله سیاست دفاعی، 26(102)، 105-138.
·     قربانی سپهر، آرش و ابراهیمی، حامد (1402). تهدید شناسی دفاعی-امنیتی فرامنطقه‌ای جمهوری اسلامی ایران، فصلنامه علمی مطالعات بین‌رشته‌ای دانش راهبردی،14(55)، 179-206.
·     کامران، محمدرضا. (1393). «دیپلماسی دفاعی و نقش آن در پیشگیری از جنگ». تهران: نشر مرکز.
·     کولیوند، خلیل؛ لشگر آرا، حامد؛ ایجابی، ابراهیم و انوشه، مرتضی (1403). شناسایی پیشران‌های صنایع دفاعی جمهوری اسلامی ایران با رویکرد مواجه پیش‌دستانه با تهدیدهای منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای در افق 1407، فصلنامه مدیریت نظامی، 24(3)، 183-211.
·     لونی، محمدرضا (1390). دکترین نظامی چگونه شکل می‌گیرد، فصلنامه علوم فنون نظامی، 7(18)، 65-76.
·     محمودی کیا، محمد. (1398). سیاست خارجی خاورمیانه‌ای چین در پرتو نظم نوین جهانی. فصلنامه سیاست خارجی، 33(3)، 107-134.
·     مرادی، جهانبخش. (1398). بررسی علل حضور مستشاری جمهوری اسلامی ایران در سوریه. مطالعات بین‌المللی، 16(3)، 1-21.
·     مصدق، مسعود؛ بدیعی ازنداهی، مرجان؛ افضلی، رسول و مرادیان، محسن (1402). پیشران‌های اقتصاد سیاسی مؤثر بر قدرت نظامی جمهوری اسلامی ایران، فصلنامه علمی آینده‌پژوهی دفاعی، 8(29) 161-202. 10.22034/dfsr.2023.1998939.1689
·     مهربانی، قربانعلی (1401). راهبردهای دیپلماسی دفاعی جمهوری اسلامی ایران در منطقه قفقاز، سومین کنفرانس ملی مدیریت روانشناسی و علوم رفتاری.
·     میرحسینی، سیدمحسن‌و رحیم‌پور اصل، ایرج (۱۳۹۷). کشورهای شکست‌خورده، چالش‌های نوپدید دیپلماسی دفاعی؛ تهدید نظامی یا فرصت جدید. نشریه سیاست، ۵ (۱۸), ۱۹-۳۴.
·     حمودی کیا، محمد. (1398). سیاست خارجی خاورمیانه‌ای چین در پرتو نظم نوین جهانی. فصلنامه سیاست خارجی، 33(3)، صص 107-134.
·     مینایی، حسین؛ حاجیانی، ابراهیم؛ دهقان، حسین و جعفر زاده پور، فروزنده (1398). ارزیابی اثر فرایندهای مدیریت دانش در فعالیت‌های دیپلماسی دفاعی جمهوری اسلامی ایران. فصلنامه راهبرد، 23(72)،103-1024. (0.1001.1.10283102.1393.23.1.2.8)
·     مینایی، حسین؛ حاجیانی، ابراهیم؛ دهقان، حسین و جعفر زاده پور، فروزنده (1395). تعیین پیشران‌های اصلی دیپلماسی دفاعی جمهوری اسلامی ایران در سطوح منطقه‌ای و بین‌المللی، آینده‌پژوهی دفاعی، 1(1)،7-26
·     نوروزی، محمدتقی (1385) فرهنگ دفاعی امنیتی، نشر سینا، چاپ یک.
·     B. S. Sachar, (2004). Military Diplomacy Through Arms Transfers: A Case Study of China, Strategic analysis, pp290-310.
·     Banerjee, K. & Mackey, J. (2020). Communities of Practice, Influence Management, and Great Power Status: Military Observers in the Russo-Japanese War. European Journal of International Security, 5(3), PP274-293.
·     Charillon, F. Balzacq, T. & Ramel, F. (2020). Defense diplomacy. In Global diplomacy (pp. 267–278). Springer. https://doi.org/10.1007/978-3-030-28786-3_19
·     Freedman, D. Z. & Townsend, P. K. (1991). Generalized Freedman-Townsend model. Physics Reports, 209(3-4), 129–340.
·     Ghaffari-Dolama, M. & Rieger, J. D. (2023). Investigating the effects of road user mobility and priority criteria for highway-railway intersections for grade separation. Transportation Reviews, 43(1), 131-153
·     Goran Svestek(2012). The Link Between Public Diplomacy and Military Diplomacy in Foreign and Defense Policy, Journal of Strategic Analysis, Pp79-86.
·     Khadafi, B. R. Y. Salahuddin, S. & Yumitro, G. (2023). The art of defense diplomacy: How new forms of diplomacy are shaping international relations. Jurnal Hubungan Internasional, 9(1),
·     onald Stoker(2007), The history and evolution of foreign military advice and assistance, 1815-2007,
·     Oyewole, S. & Duyile, A. (2021). The Enduring Correlation of Maritime Power: Reflections on Defense, Security, and Anticipating Maritime Frontier Power. Australia: Brazilian Journal of Strategy and International Relations, 10(20), PP, 118-133.
·     Pazera, J. Mlodawska, M. Kukolska, K. & Mlodawski, J. (2023). Assessment of psychomotor development in full-term infants at 12 months of age using the Munich Functional Development Diagnosis depending on the feeding method: a cross-sectional study. Pediatric Reports, 15(2), 381-389
·     Singh, B. & Tan, S. S. (2011). From “boots” to “brogues”: The rise of defence diplomacy in Southeast Asia. RSIS Monograph Series, (21), 1–92. S. Rajaratnam School of International Studies, Singapore.