فصلنامه مدیریت نظامی

فصلنامه مدیریت نظامی

احصاء و تحلیل ابعاد نظامی مکتب مقاومت از منظر قرآن کریم

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار گروه معارف و الهیات دانشگاه افسری امام علی (ع
2 دانشیار گروه معارف و الهیات دانشگاه تربیت دبیر شهید رجایی، تهران، ایران.
3 دانشجوی دکتری، رشته فرهنگ و ارتباطات، دانشگاه امام صادق (ع)، تهران، ایران.
10.22034/iamu.2025.2013433.2949
چکیده
در منطق قرآن کریم، یکی از مهم ترین راهبرد مؤمنان در مواجهه با دشمنان، مقاومت است که از شیوه‌ای خاص برخوردار بوده و اندیشمندان اسلامی می توانند با تجزیه‌ و تحلیل منظومة فکریِ منسجم آن، آحاد مردم را به آن جذب ‌کنند. اگر چه بحث مقاومت از ریشه تاریخی طولانی‌ای در گفتمان و تجربه جهان اسلام برخوردار است اما در حوزه مطالعاتی و راهبردی نمی توان آثار مدون و مشخص چندانی را در این زمینه سراغ گرفت. در این میان، تحلیل بُعد نظامی این مکتب نیز مغفول واقع شده و هنوز به صورت دقیق و جامع، این ساحت مورد تحلیل واقع نشده است.
مساله این پژوهش احصاء و تحلیل ابعاد نظامی مکتب مقاومت در قرآن کریم است. روش گردآوری اطلاعات در این پژوهش مطالعه اسنادی و رویکرد آن توصیفی و تحلیلی است. روش تحلیل داده در این پژوهش تحلیل مضمون است که با استفاده از نرم افزار Maxqda انجام شده است. براساس کدگذاری انجام شده 145 مفهوم و 13 مقوله برای بعد نظامی مکتب مقاومت در قرآن کریم شناسایی و احصاء گردید. با توجه به تحلیل مضمون اطلاعات جمع‌آوری‌شده می‌توان 5 بعد «اهداف»، «مبانی»، «راهبردها»، «موانع» و «نتایج» را به عنوان «ابعاد نظامی مکتب مقاومت در قرآن کریم» شناسایی کرد.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

  • منابع

    • قرآن کریم
    • ابن منظور، محمد بن مکرم (1414 ق)، لسان العرب، بیروت: دار صادر.
    • ابراهیمی فر، طاهره و منوری، سیدعلی (1391)، درآمدی بر بازشناسی مفهوم قدرت در روابط بین الملل، چشم اندازها و گونه‌ها، علوم سیاسی، دوره 8، شماره 18، صص 5-22.
    • احمدزاده، رضا (1398)، تحلیل مضمونی ویژگی‌های جهاد در آیات قرآن کریم، فرهنگ پژوهش، دوره 12، شماره 40، صص 104-53.
    • اصغری، زینب، صفری، علی (1401)، بررسی الگوهای مقاومت با تمرکز بر آیات مکّی و تطبیق آن بر سیرۀ پیامبر، جامعه شناسی سیاسی ایران، شماره 27، صص .
    • افتخاری، اصغر (1399)، مقاومت در اسلام؛ نظریه و الگو، تهران: مؤسسه‌ی اندیشه‌سازان نور.
    • افجه، سید علی اکبر، مصباحی مقدم، غلامرضا، خاشعی، وحید، ترابی، احمد (1398)، ارائه الگوی رفتار مصرف در اسلام با رویکرد تحلیل مضمون با تمرکز بر آیات قرآن کریم و روایات معصومین علیهم السلام، مدیریت اسلامی، دوره 27، شماره 3، صص 48-21.
    • بحرالعلوم، حسن، قاسمی، جواد، امامی روشناوند، معصومه (1397)، تحلیل مضمون تربیت بدنی و تقویت قوای جسمانی مبتنی بر آیات قرآن کریم، پژوهش در ورزش تربیتی، دوره 6، شماره 15، صص 94-73.
    • برهانیان، عبدالحسین‏ (1383)، دشمن‌شناسى در قرآن‏، تهران: مرکز تحقیقات اسلامى سپاه‏.
    • پورفاضلی، امیر (1391)، دشمن‌شناسی، تهران: انتشارات انقلاب اسلامی.
    • تلیس، اشلی(1383)، سنجش قدرت ملی در عصر فراصنعتی، تهران: مؤسسه فرهنگی مطالعات و تحقیقات بین المللی ابرار معاصر تهران.
    • جوادی‌آملی، عبدالله (1398)، تسنیم، قم: اسراء.
    • خامنه‌ای، علی، بیانات دیدارهای مردمی در تاریخ‌های مختلف.
    • خمینی، روحالله (1385)، صحیفه امام، تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینى (ره).
    • دهخدا، علی اکبر (1377)، لغت‌نامه، تهران: دانشگاه تهران.
    • ذوعلم، علی (1392)، فرهنگ معیار از منظر قرآن کریم، تهران: سازمان انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
    • راغب اصفهانى، حسین بن محمد (1412 ق )، المفردات فی غریب القرآن، بیروت، دارالقلم.
    • زاهدی تیر، اصغر، ناجی، محمدامین (1398)، بررسی مفهوم مقاومت با رویکرد اجتماعی در آیات قرآن، مطالعات تفسیری، شماره 38، صص 236-220.
    • زرقانی، سیدهادی (1387)، تحلیل و ارزیابی متغیرها و شاخص‌های قدرت نظامی، راهبرد دفاعی، سال ششم، شماره 23.
    • شاه بازپور، حسین، اخوان مقدم، زهره، محمودی، مهدی(1402)، فرهنگ مقاومت و فرایند مهندسی آن در جامعه بر اساس آموزه‌های قرآن ، آموزه های قرآنی، شماره 37، صص 211-181.
    • صلح میرزایی، سعید (1398)، اندیشه مقاومت از منظر حضرت آیت الله العظمی خامنه ای (مدظله العالی)، تهران: انقلاب اسلامی.
    • طباطبائی، سید محمد‌حسین (1374)، المیزان فی تفسیر القرآن‏، مترجم: محمدباقر موسوى همدانى، قم: دفتر انتشارات اسلامى جامعه‌ی مدرسین حوزهی علمیه قم.
    • عابدی جعفری، حسن و همکاران (1390)، «تحلیل مضمون و شبکه مضامین: روشی ساده و کارآمد برای تبیین الگوهای موجود در داده های کیفی»، اندیشه مدیریت راهبردی، شماره 10، صص 151-198.
    • عترت دوست، محمد، نصیری، امید، غیاثی، هادی (1398)، شبکه مضامین عوامل موثر بر فقر از منظر آیات قرآن و احادیث اهل بیت(علیهم السلام)، مطالعات قرآن و حدیث، دوره 13، شماره 1، صص 187-159.
    • فریادرس، محسن (1401)، بررسی تحلیل ابعاد مکتب مقاومت قرآنی در مواجهه با دشمنان خارجی؛ با تاکید بر آراء مفسران و اندیشمندان اسلامی، رساله دکتری، دانشگاه تربیت مدرس.
    • فضل‌الله، محمّدحسین (1419ق)، تفسیر مِن وَحی القرآن، بیروت: دار الطّباعة و النّشر.
    • قادری کنگاوری، روح الله (1392)، نظریه مقاومت در روابط بین الملل؛ رویکرد ایرانی ـ اسلامی نفی سبیل و برخورد با سلطه، سیاست دفاعی، ش 82.
    • قطب، سید (1412ق)، فى ظلال القرآن‏، بیروت - قاهره: ‏دار الشروق.
    • کریمی، ابوالفضل (1396)، نقش جمهوری اسلامی ایران در هویت بخشی به مجموعه امنیتی محور مقاومت، پژوهش ملل، شماره 20، صص 1-14.
    • کریمی زاده، محمد، ابراهیم زاده دستجردی، رضا، نجفی نژاد، علی (1399)، شناسایی و تحلیل مؤلفه‌های مدیر اثربخش فرهنگی از منظر قرآن کریم، مدیریت در دانشگاه اسلامی، دوره 9، شماره 19، صص 202-185.
    • غلامی، نجفعلی (1391)، دشمن‌شناسی: بررسی اندیشه‌های رهبر معظم انقلاب اسلامی، قم: ولاء منتظر.
    • مصطفوی، حسن (1360)، التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب.
    • مطهرى، مرتضى (1384)،‏ مجموعه آثار استاد شهید مطهرى‏، تهران: صدرا.
    • مغنیه، محمدجواد، (1412ق)، التفسیر الکاشف‏، قم: دار الکتاب الإسلامی‏.
    • مکارم‌‌شیرازی، ناصر (1371)، تفسیر نمونه، تهران‏: دارالکتب الإسلامیة.
    • مهاجرنیا، محسن (1398)، اندیشه دفاعی اسلام، تهران: سازمان انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
    • مهدیان، علی (1399)، طرح کلی اندیشه مقاومت، قم: سفیر صاق.
    • مهدی پور، آسیه (1398)، تبیین مدل مفهومی مقاومت در اندیشه آیت الله العظمی خامنه‌ای، دانش سیاسی، دوره پانزدهم، شماره 30، صص566-539.
    • میرحسینی، مرتضی، قاسمی، حامد و شاورانی، مسعود (1390)، استقامت و پایداری در قرآن، ادبیات پایداری، شماره 3 و 4، صص610-549.
    • میرقادری، فضل‌الله و حسین کیانی (1391)، بن‌مایه‌های ادبیات مقاومت در قرآن، مطالعات ادبی متون اسلامی، ش1، صص 95-69.
    • Attride-Stirling, J. (2001), “Thematic Networks: An Analytic Tool for Qualitative Research”, Qualitative Research, Vol. 1, No. 3, Pp. 385-405.
    • Braun, V. & Clarke, V. (2006), “Using thematic analysis in psychology”, Qualitative Research in Psychology, Vol. 3, No. 2, Pp. 77-101.
    • Esudu, S. (2016). National power and international relations. Munich: GRIN Verlag.
    • Hohn, K. H. (2011). Geopolitics and the measurement of national power. (PhD dissertation), University of Hamburg.
    • Jablonsky, David, 1997; National Power, para meters, International, Interactions, Tajlort & Francis.
    • Mohns, Erik; Andre Bank. 2012. “Syrian Revolt Fallout: End of the Resistance Axis?”, Middle East Policy Council,-N.3,-http://www.mepc.org/journal/middle-east-policy-archives/syrian-revolt-fallout-end-resistance-axis.
    • Patton, M. Q. (1990), Qualitative evaluation and research methods, Thousand Oaks, CA: Sage.
    • Pillsbury, M. (2000). China debates the future security environment. Washington, DC: National Defense University Press.