فصلنامه مدیریت نظامی

فصلنامه مدیریت نظامی

ارتقا اثربخشی آموزش الکترونیکی در بحران‌های زیستی- ویروسی (مورد مطالعه: دانشگاه‌های ارتش جمهوری اسلامی ایران)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشیار مدیریت منابع انسانی، پژوهشکده سرمایه انسانی، دانشگاه فرماندهی و ستاد آجا، تهران، ایران
2 کارشناسی ارشد مدیریت دفاعی، دانشگاه فرماندهی و ستاد آجا، تهران، ایران.
10.22034/iamu.2025.2023558.3021
چکیده
بحران‌های زیستی-ویروسی مانند کووید 19، نه‌تنها منجر به پیامدهای منفی و تحولات جهانی در تمام ابعاد اقتصادی، سیاسی، اجتماعی و غیره می‌شود، بلکه اصلی‌ترین تأثیرات خود را بر روی نظام‌های آموزشی می‌گذارد. در این شرایط، اهمیت آموزش الکترونیکی بیش‌ازپیش برای مدیران آموزش نمایان گردیده است. به همین منظور، این پژوهش با هدف ارتقا اثربخشی آموزش الکترونیکی در بحران‌های زیستی-ویروسی انجام گرفته است. این پژوهش که از نوع توصیفی-اکتشافی است به روش آمیخته (کیفی- کمی) انجام شده است. جامعه آماری شامل 210 نفر از معاونین، مدیران و روسای باسابقه فعالیت‌های آموزشی در دانشگاه‌های ارتش و همچنین تعدادی از فراگیران دوره‌های آموزش الکترونیکی با حداقل مدرک کارشناسی ارشد، سابقه خدمت بالای 20 سال و حداقل 5 سال سابقه مدرسین آجا است. نمونه‌گیری در بخش کیفی به روش هدفمند قضاوتی و تا مرحله اشباع نظری داده‌ها به تعداد 12 نفر و در بخش کمی به روش تصادفی طبقه‌ای به تعداد 136 نفر با محاسبه فرمول کوکران در جامعه محدود انجام شد. در گام نخست به منظور گردآوری داده‌ها از مصاحبه نیمه­ساختاریافته و در گام دوم از پرسشنامه 31 سوالی استفاده شد. داده­های بخش کیفی با روش تحلیل تِماتیک و داده­های کمی با روش مدلسازی معادلات ساختاری تجزیه و تحلیل شد. یافته‌های بخش کیفی نشان داد که اثربخشی آموزش الکترونیکی در دانشگاه‌های ارتش در بحران‌های زیستی- ویروسی مبتنی بر سه عامل انسانی (از طریق ارتقا فراده، فراگیر و مدیران آموزش)، فناورانه (از طریق ارتقا نرم‌افزار ارایه آموزش الکترونیکی، ارتقا بستر ارایه آموزش و ارتقا پشتیبانی فناورانه) و آموزشی (از طریق ارتقا محتوی آموزش، ارتقا منابع آموزش و ارتقا پشتیبانی آموزشی) ارتقا می‌یابد. همچنین یافته‌های بخش کمی نشان داد که میزان اثرگذاری عوامل انسانی، فناورانه و آموزشی بر اثربخشی آموزش الکترونیکی در بحران‌های زیستی- ویروسی به ترتیب به میزان 908/0، 905/0 و 869/0 بوده است. به‌منظور ارتقا اثربخشی آموزش الکترونیکی در دانشگاه‌های ارتش در بحران‌های زیستی- ویروسی مشابه کووید 19، ضروری است برنامه‌ریزی آموزشی با تأکید بر بهره‌برداری از عؤامل انسانی، فناورانه و آموزشی به عمل آید.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

- فارسی
§      آهنگری، مهدی؛ ترک زاده، جعفر؛ محمدی، مهدی؛ مرزوقی، رحمت اله. و هاشمی، ستار. (1398) بررسی مؤلفه‌های ارزیابی اثربخشی درونی دوره‌های آموزش الکترونیکی دانشگاهی. آموزش عالی ایران. ۱۱ (۱) :۱۲۵-۱۵۹.
§     باقری مجد، روح الله. و صدقی بوکانی، ناصر. (1396). طراحی الگوی آمادگی آموزش الکترونیکی در نظام آموزشی دانشگاه آزاد اسلامی مهاباد، فصلنامه فن آوری اطلاعات و ارتباطات در علوم تربیتی، 7(4): 149-172.
§     حسین زاده شهری، معصومه؛ زنگنه نژاد، نرجس. (1392). بررسی میزان اثربخشی سیستم‌های آموزش الکترونیک. پژوهش‌های مدیریت منابع انسانی، 5(1)، 173-196.
§     زارعی ساروکلائی، مائده؛ شمس، غلامرضا؛ رضایی‌زاده، مرتضی؛ قهرمانی، محمد. (1399). تعیینکنندگان اثربخشی یادگیری الکترونیکی: مطالعه‌ای کیفی بر مدرس، فصلنامه علمی تدریس پژوهی، 8(2)، 55-79.
§     زندی، بهمن؛ سیدی، سعید؛ معصومی فرد، مرجان؛ سرمدی، محمد رضا؛ و پرتوی، محمد تقی. (1402). تبیین ابعاد و مولفه‌های آموزش الکترونیکی دانشگاه فرماندهی و ستاد آجابا رویکرد تحلیل محتوا. فصلنامه مدیریت نظامی، 23(89), 35-54.
§     سیدی، سعید؛ الماسی، لیلا. و شامانی، یاسر. (1401). شناسایی فرصت‌ها و تهدیدهای یادگیری سیار در دانشگاه افسری امام علی (ع) در دوران کرونا و ارائه راهکار متناسب با آن. فصلنامه مدیریت نظامی، 22(86)، 117-142.
§     عرب پشتکوهی، مهدی؛ زمانی مقدم، افسانه؛ رجب‌زاده قطری، علی. (1398). شناسایی معیارهای اثربخشی برنامههای آموزش الکترونیکی درس کار و فناوری از دیدگاه صاحب‌نظران، نشریه علمی پژوهشی فناوری آموزش، 13 (4): 891-900.
§     قنبری، سالار؛ رزقی شیرسوار، هادی؛ ضیایی، محمد صادق. و مصلح، مریم. (1398). ارزیابی اثربخشی آموزش‌های مجازی به دانشجویان مدیریت خدمات بهداشتی و درمانی، مدیریت بهداشت و درمان، 10 (2): 49-60.
§     گلشاهی، بهنام. و آسایش، هادی. (1402). شناسایی استراتژی‌های توسعه رهبری و اثر آن بر مدیریت سرمایه‌های انسانی ارتش جمهوری اسلامی ایران در بحران‌های زیستی ـ ویروسی. فصلنامه مطالعات منابع انسانی، 13(3), 130-102.
§     گلشاهی، بهنام. و معینی‌فرد، اسماعیل. (1402). تبیین مبانی ارزشی پشتیبان فرهنگ استعدادباوری در ارتش‌ جمهوری اسلامی ایران. فصلنامه مدیریت نظامی، 23(89)، 91-120.
§     مهدیون، روح الله؛ قهرمانی، محمد؛ فراستخواه، مقصود. و ابوالقاسمی، محمود. (1390). کیفیت یادگیری در مراکز آموزش الکترونیکی دانشگاهی؛ مطالعه‏ای کیفی. تحقیقات کتابداری و اطلاع‌رسانی دانشگاهی، 45(4)، 77-100.
ب- انگلیسی
§  Ahangari, M., torkzadeh, J., Mohammadi, M., Marzoghi, R. Hashemi, S. (2019). Identifying the Components of Evaluating the Internal Effectiveness for Academic E-courses: Qualitative Study. Iran's higher education, 11 (1) :125-159. [In Persian]
§  Arabposhtkohi, M., Zamani Moghadam, A. & Rajabzadeh Qatri, A. (2019). Recognizing the effectiveness criteria of E-learning programs of work and technology course from Experts’ Perception, Technology of Education Journal, 13(4): 891-900. [In Persian]
§  Clarke, V., Braun, V., & Hayfield, N. (2015). Thematic analysis. Qualitative psychology: A practical guide to research methods, 3, 222-248.
§  Dirani, K. M., Abadi, M., Alizadeh, A., Barhate, B., Garza, R. C., Gunasekara, N., ... & Majzun, Z. (2020). Leadership competencies and the essential role of human resource development in times of crisis: a response to Covid-19 pandemic. Human Resource Development International, 23(4), 380-394.
§  Elumalai, K. V., Sankar, J. P., Kalaichelvi, R., John, J. A., Menon, N., Alqahtani, M. S. M., & Abumelha, M. A. (2021). Factors affecting the quality of e-learning during the COVID-19 pandemic from the perspective of higher education students. COVID-19 and Education: Learning and Teaching in a Pandemic-Constrained Environment189.
§  Ghanbary, S., Rezghi shirsavar, H., Ziaee, M. S., & Mosleh, M. (2019). Evaluating the Effectiveness of Virtual Education on Health Care Management Students. Journal of healthcare management10(2), 49-60. [In Persian]
§  Golshahi, B. and Moeinyfard,, S. (2023). Explaining the Value Foundations Supporting the Culture of Believing in talent in I.R. of Iran Army. Military Management Quarterly, 23(89), 91-120. [In Persian]
§  Golshahi, B., & Assayesh, H. (2023). Leadership Development Strategies and its effects on Human Capital Management in Bio-Viral Crises of the Army of the Islamic Republic of Iran. Journal of Human Resource Management, 13(3), 102-130. [In Persian]
§  Hosseinzade, Shahri, M. & Zangene Nejad, N. (2013). Assessment of the Effectiveness of Electronic Educational Systems. Journal of Research in Human Resources Management5(1), 173-196. [In Persian]
§  Mahdiuon, R., Ghahreman, M., Ferasatkhah, M., & Abolghassemi, M. (2011). Quality of Learning and Its Effective Factors within Academic E-Learning Centers: A Qualitative Study. Academic Librarianship and Information Research45(4), 77-100. [In Persian]
§  Nawaz, M. (2021). A framework for successful deployment of e-learning in developing countries: a case study of rural areas of Pakistan (Doctoral dissertation, Cardiff Metropolitan University).
§  Osman, M. A. F., Wahid, A. K., & Zakria, A. R. (2018). Assessment of factors affecting e-learning: preliminary investigation. ResearchGate, August12.
§  Saeidi, S. , Almasi, L. and Shamani, Y. (2022). Identifying the Opportunities and Threats of Mobile Learning in Imam Ali Military University in the Era of Corona Virus and Providing Appropriate Solutions. Military Management Quarterly, 22(86), 117-142. [In Persian]
§  Tracker, C. A. (2020). A government roadmap for addressing the climate and post COVID-19 economic crises. CAT (Climate Action Tracker). URL: https://climateactiontracker. Org/publications/addressing-theclimate-and-post-covid-19-economic-crises/.(accessed 5.19. 20).
§  Valverde-Berrocoso, J., Garrido-Arroyo, M. D. C., Burgos-Videla, C., & Morales-Cevallos, M. B. (2020). Trends in educational research about e-learning: A systematic literature review (2009–2018). Sustainability12(12), 5153.
§  Zandi, B. , saeidi, S. , Masoumi Fard, ,. M. , Sarmadi, M. R. (2023). Explaining the Dimensions and Components of E-learning of Command and Staff University of AJA (With the Approach of Content Analysis). Military Management Quarterly, 23(89), 35-54. [In Persian]
§  Zareisaroukolaei, M., Shams, G., Rezaeizadeh, M., & ghahremani, M. (2020). Determinants of e-learning effectiveness: A qualitative study on the instructor. Research in Teaching8(2), 79-55. [In Persian]
- فارسی
§      آهنگری، مهدی؛ ترک زاده، جعفر؛ محمدی، مهدی؛ مرزوقی، رحمت اله. و هاشمی، ستار. (1398) بررسی مؤلفه‌های ارزیابی اثربخشی درونی دوره‌های آموزش الکترونیکی دانشگاهی. آموزش عالی ایران. ۱۱ (۱) :۱۲۵-۱۵۹.
§     باقری مجد، روح الله. و صدقی بوکانی، ناصر. (1396). طراحی الگوی آمادگی آموزش الکترونیکی در نظام آموزشی دانشگاه آزاد اسلامی مهاباد، فصلنامه فن آوری اطلاعات و ارتباطات در علوم تربیتی، 7(4): 149-172.
§     حسین زاده شهری، معصومه؛ زنگنه نژاد، نرجس. (1392). بررسی میزان اثربخشی سیستم‌های آموزش الکترونیک. پژوهش‌های مدیریت منابع انسانی، 5(1)، 173-196.
§     زارعی ساروکلائی، مائده؛ شمس، غلامرضا؛ رضایی‌زاده، مرتضی؛ قهرمانی، محمد. (1399). تعیینکنندگان اثربخشی یادگیری الکترونیکی: مطالعه‌ای کیفی بر مدرس، فصلنامه علمی تدریس پژوهی، 8(2)، 55-79.
§     زندی، بهمن؛ سیدی، سعید؛ معصومی فرد، مرجان؛ سرمدی، محمد رضا؛ و پرتوی، محمد تقی. (1402). تبیین ابعاد و مولفه‌های آموزش الکترونیکی دانشگاه فرماندهی و ستاد آجابا رویکرد تحلیل محتوا. فصلنامه مدیریت نظامی، 23(89), 35-54.
§     سیدی، سعید؛ الماسی، لیلا. و شامانی، یاسر. (1401). شناسایی فرصت‌ها و تهدیدهای یادگیری سیار در دانشگاه افسری امام علی (ع) در دوران کرونا و ارائه راهکار متناسب با آن. فصلنامه مدیریت نظامی، 22(86)، 117-142.
§     عرب پشتکوهی، مهدی؛ زمانی مقدم، افسانه؛ رجب‌زاده قطری، علی. (1398). شناسایی معیارهای اثربخشی برنامههای آموزش الکترونیکی درس کار و فناوری از دیدگاه صاحب‌نظران، نشریه علمی پژوهشی فناوری آموزش، 13 (4): 891-900.
§     قنبری، سالار؛ رزقی شیرسوار، هادی؛ ضیایی، محمد صادق. و مصلح، مریم. (1398). ارزیابی اثربخشی آموزش‌های مجازی به دانشجویان مدیریت خدمات بهداشتی و درمانی، مدیریت بهداشت و درمان، 10 (2): 49-60.
§     گلشاهی، بهنام. و آسایش، هادی. (1402). شناسایی استراتژی‌های توسعه رهبری و اثر آن بر مدیریت سرمایه‌های انسانی ارتش جمهوری اسلامی ایران در بحران‌های زیستی ـ ویروسی. فصلنامه مطالعات منابع انسانی، 13(3), 130-102.
§     گلشاهی، بهنام. و معینی‌فرد، اسماعیل. (1402). تبیین مبانی ارزشی پشتیبان فرهنگ استعدادباوری در ارتش‌ جمهوری اسلامی ایران. فصلنامه مدیریت نظامی، 23(89)، 91-120.
§     مهدیون، روح الله؛ قهرمانی، محمد؛ فراستخواه، مقصود. و ابوالقاسمی، محمود. (1390). کیفیت یادگیری در مراکز آموزش الکترونیکی دانشگاهی؛ مطالعه‏ای کیفی. تحقیقات کتابداری و اطلاع‌رسانی دانشگاهی، 45(4)، 77-100.
ب- انگلیسی
§  Ahangari, M., torkzadeh, J., Mohammadi, M., Marzoghi, R. Hashemi, S. (2019). Identifying the Components of Evaluating the Internal Effectiveness for Academic E-courses: Qualitative Study. Iran's higher education, 11 (1) :125-159. [In Persian]
§  Arabposhtkohi, M., Zamani Moghadam, A. & Rajabzadeh Qatri, A. (2019). Recognizing the effectiveness criteria of E-learning programs of work and technology course from Experts’ Perception, Technology of Education Journal, 13(4): 891-900. [In Persian]
§  Clarke, V., Braun, V., & Hayfield, N. (2015). Thematic analysis. Qualitative psychology: A practical guide to research methods, 3, 222-248.
§  Dirani, K. M., Abadi, M., Alizadeh, A., Barhate, B., Garza, R. C., Gunasekara, N., ... & Majzun, Z. (2020). Leadership competencies and the essential role of human resource development in times of crisis: a response to Covid-19 pandemic. Human Resource Development International, 23(4), 380-394.
§  Elumalai, K. V., Sankar, J. P., Kalaichelvi, R., John, J. A., Menon, N., Alqahtani, M. S. M., & Abumelha, M. A. (2021). Factors affecting the quality of e-learning during the COVID-19 pandemic from the perspective of higher education students. COVID-19 and Education: Learning and Teaching in a Pandemic-Constrained Environment189.
§  Ghanbary, S., Rezghi shirsavar, H., Ziaee, M. S., & Mosleh, M. (2019). Evaluating the Effectiveness of Virtual Education on Health Care Management Students. Journal of healthcare management10(2), 49-60. [In Persian]
§  Golshahi, B. and Moeinyfard,, S. (2023). Explaining the Value Foundations Supporting the Culture of Believing in talent in I.R. of Iran Army. Military Management Quarterly, 23(89), 91-120. [In Persian]
§  Golshahi, B., & Assayesh, H. (2023). Leadership Development Strategies and its effects on Human Capital Management in Bio-Viral Crises of the Army of the Islamic Republic of Iran. Journal of Human Resource Management, 13(3), 102-130. [In Persian]
§  Hosseinzade, Shahri, M. & Zangene Nejad, N. (2013). Assessment of the Effectiveness of Electronic Educational Systems. Journal of Research in Human Resources Management5(1), 173-196. [In Persian]
§  Mahdiuon, R., Ghahreman, M., Ferasatkhah, M., & Abolghassemi, M. (2011). Quality of Learning and Its Effective Factors within Academic E-Learning Centers: A Qualitative Study. Academic Librarianship and Information Research45(4), 77-100. [In Persian]
§  Nawaz, M. (2021). A framework for successful deployment of e-learning in developing countries: a case study of rural areas of Pakistan (Doctoral dissertation, Cardiff Metropolitan University).
§  Osman, M. A. F., Wahid, A. K., & Zakria, A. R. (2018). Assessment of factors affecting e-learning: preliminary investigation. ResearchGate, August12.
§  Saeidi, S. , Almasi, L. and Shamani, Y. (2022). Identifying the Opportunities and Threats of Mobile Learning in Imam Ali Military University in the Era of Corona Virus and Providing Appropriate Solutions. Military Management Quarterly, 22(86), 117-142. [In Persian]
§  Tracker, C. A. (2020). A government roadmap for addressing the climate and post COVID-19 economic crises. CAT (Climate Action Tracker). URL: https://climateactiontracker. Org/publications/addressing-theclimate-and-post-covid-19-economic-crises/.(accessed 5.19. 20).
§  Valverde-Berrocoso, J., Garrido-Arroyo, M. D. C., Burgos-Videla, C., & Morales-Cevallos, M. B. (2020). Trends in educational research about e-learning: A systematic literature review (2009–2018). Sustainability12(12), 5153.
§  Zandi, B. , saeidi, S. , Masoumi Fard, ,. M. , Sarmadi, M. R. (2023). Explaining the Dimensions and Components of E-learning of Command and Staff University of AJA (With the Approach of Content Analysis). Military Management Quarterly, 23(89), 35-54. [In Persian]
§  Zareisaroukolaei, M., Shams, G., Rezaeizadeh, M., & ghahremani, M. (2020). Determinants of e-learning effectiveness: A qualitative study on the instructor. Research in Teaching8(2), 79-55. [In Persian]