فصلنامه مدیریت نظامی

فصلنامه مدیریت نظامی

شناسایی و اولویت بندی ظرفیت های قدرت نرم ایران در جمهوری آذربایجان

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 گروه آمار دانشکده آمار، ریاضی و رایانه دانشگاه علامه طباطبایی (ره)
2 پژوهش گر گروه مدل سازی ریاضی و شبیه سازی بازی های راهبردی، پژوهشکده آماد دانشگاه عالی دفاع ملی.
3 عضو هیات علمی دانشگاه افسری امام علی (علیه السلام)
10.22034/iamu.2026.2061488.3187
چکیده
جمهوری آذربایجان به واسطه دارا بودن موقعیت ژئوپلیتیک تعیین‌کننده در حوزه انرژی و ترانزیت، محل رقابت قدرت‌های بزرگ منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای از طریق ابزارهای قدرت سخت و قدرت نرم بوده است.این مطالعه با روش توصیفی-تحلیلی درصدد شناسایی ظرفیت‌های قدرت نرم ایران در جمهوری آذربایجان برای توسعه همکاری و تعامل در روابط دو کشور است. همچنین این مطالعه به دنبال بررسی تاثیر جنگ دوم قره‌باغ بر قدرت نرم ایران در جمهوری آذربایجان است. با مطالعه ادبیات تحقیق، ابعاد قدرت نرم ایران در آذربایجان در سه بعد فرهنگی، اقتصادی و سیاسی و در 9 ظرفیت و 42 شاخص شناسایی شد. این ظرفیت‌ها با استفاده از نظر 37 کارشناس اولویت‌بندی شد که به‌ترتیب ظرفیت‌های دیپلماسی، صادراتی، علمی، ژئوکالچر، مذهبی، گردشگری، ترانزیتی، ژئوپلیتیک و رسانه‌ای در توسعه قدرت نرم ایران در جمهوری آذربایجان موثر هستند. همچنین در بعد فرهنگی؛ تاریخ و تمدن مشترک، حضور اکثریت شیعه در آذربایجان، تبادل دانشجو و استاد بین دو کشور در قالب فرصت‌های مطالعاتی، تولید محتوا به زبان آذری در فضای مجازی برای معرفی جاذبه‌های گردشگری ایران، در بعد اقتصادی؛ توسعه مناطق آزاد در مناطق مرزی، توسعه کریدورهای مناطق مرزی، توسعه امکانات پزشکی و درمانی در مناطق مرزی و در بعد سیاسی؛ بهره‌گیری از ظرفیت سازمان‌های بین‌المللی و منطقه‌ای مشترک برای تقویت همکاری‌ها، هم-جواری دو کشور و عوامل ژئوپلیتیک مهم‌ترین شاخص‌های قدرت نرم ایران در جمهوری آذربایجان هستند.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

·       اخوان کاظمی، مسعود (1390). دیپلماسی فرهنگی جمهوری اسلامی ایران در آسیای مرکزی؛ فرصت­ها، چالش­های پیش­رو، مطالعات آسیای مرکزی و قفقاز، 30 (74)، 30-1.
·       افضلی، رسول، رشیدی، مصطفی و متقی، افشین (1391). تحلیل ساختار ژئوپلیتیک حاکم بر روابط دوجانبه ایران و جمهوری آذربایجان از سال 1991 تا 2010 م. با رویکرد جغرافیای بر ساخت­گرایی، پژوهش­های جغرافیای انسانی، 44 (80)، 19-1.
·       افضلی، رسول، ذکی، یاشار و دشتی، محمدحسین (1397). مولفه­های قدرت نرم نظام جمهوری اسلامی ایران و ظرفیت­های آن در عرصه بین­الملل از دید کارشناسان، فصلنامه پژوهش­های سیاسی جهان اسلام، 8 (2)، 142-121.
·       بیگی، احمد علیرضا، فتح­الهی، محمدعلی، راسخی، میکاییل و آل­هاشم، محمدعلی (1400). طراحی مدل ارتقا قدرت نرم و نقش فراملی جمهوری اسلامی ایران با تمرکز بر روابط با جمهوری آذربایجان، فصلنامه علمی امنیت ملی، 11 (42)، 254-219.
·       گروه مطالعات امنیتی (1387). تهدیدات قدرت ملی، شاخص­ها و ابعاد، تهران، انتشارات دانشگاه عالی دفاع ملی.
·       متقی، ابراهیم و رشاد، افسانه (1390). نقش قدرت نرم در گسترش بیداری اسلامی خاورمیانه، فصلنامه راهبرد دفاعی، 9 (33).
·       جباری، ولی­الله (1389). شیعیان جمهوری آذربایجان، قم: موسسه شیعه­شناسی.
·       حق­پناه، جعفر، شیرازی موگویی، سیمین و علیزاده، شیوا (1393). قدرت نرم ایران در آسیای مرکزی و قفقاز، تهران: موسسه فرهنگی مطالعات و تحقیقات بین­المللی ابرار معاصر تهران.
·       عباسی، مجید، نورمحمدی، مرتضی و موسوی، سیدمحمدرضا (1391). تاثیر ویژگی­های ژئوپلیتیکی جمهوری آذربایجان بر روابط با جمهوری اسلامی ایران، فصلنامه تحقیقات سیاسی بین­المللی، شماره 12، 117-83.
·       غفاری، امید، ویسی­نژاد، امیدعلی و تقی­پور، محمد (1391). مناقشه قره­باغ و تاثیر آن بر امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران، امنیت­پژوهی، 11 (39)، 112-91.
·       میرزایی، علی (1388). نگاهی به جایگاه نوروز در آسیای مرکزی، تحولات ایران و اوراسیا، شماره 27، 43-38.
·       میرفخرایی، سیدحسن و فیروزمندی بندپی، مجید (1396). دیپلماسی فرهنگی ایران در آسیای مرکزی و قفقاز؛ فرصت­ها و چالش­ها، مطالعات اوراسیای مرکزی، دوره 10، شماره 2، 448-433.
·       نوریان، زینب و گودرزی، مهناز (1400). مطالعه تطبیقی قدرت نرم ایران و ترکیه در جمهوری آذربایجان (1400). فصلنامه مطالعات آسیای مرکزی و قفقاز، 27 (116)، 164-139.
·       Ametbek, D. (2021). İran vakıfları: Dış politika arkasındaki yumuşak güç [Iranian foundations: Soft power behind foreign policy]. Astana Yayınları.
·       Imanzade, Anar (2022). Iranian soft power in Azerbaijan and the second Karabakh war, Thesis in M.A., BOĞAZİÇİ University.
·       Lotfi, T., Golmohammadi V., and Sarmadi, H. (2016). Political considerations and development of economic relations, economic cooperation capacities of Iran and the Republic of Azerbaijan. Mediterranean Journal of Social Sciences. 7(3), 72-82.
·       Nye, J. S. (2004). Soft power: The means to success in world politics. New York: Public Affairs.
·       Nye, J. S. (2002). Limits of American Power, Political Science Quarterly, 117(4), 545-559.
·       Shahbazov, F. (2021). The revival of Islam: How do external factors shape the potential Islamist threat in Azerbaijan? International Counter-Terrorism Review 2(2), 1-25.
·       Swietochowski, T. (2002). Azerbaijan: The hidden faces of Islam. World Policy Journal, 19(3), 69-76.
·       Şahin, M., and Seyedi Asl, S. (2020). İran dış politikasında kamu diplomasisinin kullanımı [The implementation of public diplomacy in Iran’s foreign policy]. Ortadoğu Etütleri, 12(1), 154-181.
·       Valiyev, A. (2018). Iran's soft power in Azerbaijan. Does religion matter? In A. Jödicke (Ed.), Religion and soft power in the South Caucasus (pp. 85-104). London and New York: Routledge.
·       Yunusov, A. (2004). Islam v Azerbaydjane [Islam in Azerbaijan]. Baku: Zaman.