1
دانش آموخته دکترا و پژوهشگر دانشگاه صنعتی مالک اشتر( نویسنده مسئول)- m.arefnia99@sndu.ac.ir
2
استادیار دانشگاه صنعتی مالکاشتر، تهران، ایران
چکیده
این پژوهش با رویکرد جامعهشناختی و تمرکز بر مفهوم پدافند غیرعامل به تحلیل قیام عاشورا میپردازد. قیام عاشورا در سال ۶۱ هجری نه تنها یک رخداد مذهبی، بلکه رویدادی چندبعدی در عرصههای اجتماعی، سیاسی، فرهنگی و هویتی است. هدف این مقاله بررسی این است که امام حسین(ع) و یارانش چگونه با اتخاذ راهبردهای غیرمسلحانه و غیرعامل توانستند در برابر تهدیدات ساختاری و فرهنگی امویان الگویی ماندگار از مقاومت و هویتسازی ارائه دهند. دادههای پژوهش شامل خطبهها، نامهها و گزارشهای تاریخی معتبر همچون تاریخ طبری، الارشاد، لهوف و نفس المهموم است. روش تحقیق کیفی و مبتنی بر تحلیل مضمون انتخاب شد تا مضامین پایه، سازماندهنده و فراگیر پدافند غیرعامل در قیام عاشورا استخراج شود. در چارچوب نظری، از دیدگاههای دورکیم (انسجام اجتماعی و بحران هنجاری)، وبر (مشروعیت قدرت)، گرامشی (هژمونی فرهنگی)، فوکو (قدرت گفتمانی)، هابرماس (کنش ارتباطی)، بوردیو (سرمایه نمادین)، تیلی (کنش جمعی) و کاستلز (هویت مقاومتی) استفاده گردید. یافتهها نشان میدهد که پدافند غیرعامل در عاشورا در قالب پنج محور اجتماعی، معرفتی، فرهنگی، اقتصادی و نمادین-هویتی بروز یافته و پدافند اجتماعی و نمادین-هویتی بیشترین نقش را در تداوم پیام و هویت قیام داشتهاند. نوآوری پژوهش در این است که با تلفیق جامعهشناسی و مباحث پدافند غیرعامل، الگویی مفهومی از تابآوری اجتماعی و مقاومت فرهنگی ارائه میدهد که میتواند در مطالعات معاصر جنگ نرم و امنیت اجتماعی نیز کاربرد داشته باشد
